RSS
 

Các bài đồng dao ở Việt Nam

31 Mar

Tuổi thơ của những trẻ em thế hệ 8x thường gắn liền với những điệu ru câu hò của ông bà, những tiếng gà trưa, tiếng võng kẽo kẹt trong những ngày nóng bức

và còn hơn thế nữa là những trò chơi chân lấm tay bụi như: bún thun, tạt lon, tạt hình, chọi thú, chơi đồng đô la mica, ..cứ một năm xoay tròn theo mùa mà các món chơi cũng khác

chỉ tiếc thời đó làm gì có ai mang máy ảnh ra chụp những trò chơi “trẻ con”, nên giờ chẳng có chút gì để xem lại

họa may chỉ còn lại những hình ảnh mờ dần trong ký ức

Bên cạnh đó, trẻ con thời ấy có được cái thú vui là cúp điện thì mặc nhiên được ra đường chơi các trò như rồng rắn lên mây, năm mười, keng, đốt nến

và cái niềm vui “có điện rồi” cũng không kém phần xúc cảm

Tết trung thu khi xưa thật đúng với danh nghĩa là tết thiếu nhi, cứ tầm 7h tối là bắt đầu rục rịch xách lồng đèn tề thiên, con gà, con cá, con rồng ra, chạy đi mua bịch đèn cầy mấy chục đồng đủ màu sặc sỡ rồi cứ thế lang thang đầu trên xóm dưới

“tết trung thu em đốt đèn đi tu …” (tôi thì có bao giờ hát đúng đồng dao đâu, từ bé đã thích chế lời hát tầm bậy rồi)

đến thời cái lồng đèn điện tử xài pin có nhạc kêu của trung quốc ra đời thì đó cũng như chương cuối của tết trung thu xa xưa cho trẻ con

Đôi khi tôi nghĩ lại

Thời đó không có những game online, kinect, xbox, ps3, ipod, ipad như bây giờ

họa may chỉ ao ướt có cái máy chơi xếp gạch, cố gắng đạt trên 500 điểm là mừng muốn chết

nhưng các trò chơi trẻ con khi đó thật đáng nhớ, nhớ từ cái cách đào lỗ để chơi bắn bi, vẽ mức để chơi tạt lon tạt hình, kẻ ô bao thư để chơi lò cò

vẽ ô quan để xếp mấy hòn đá xanh xây dựng hay mấy ông quan bằng miếng gạch ống to để chơi ô ăn quan

thắt thun để chơi nhảy dây, hoặc thắt thun hình con rít để bắn thằng lằn

xếp giấy hình chiếc thuyền có mui, hoặc chiếc ghe để thả trôi theo dòng nước mỗi ngày mưa gió, cứ mong nó trôi ra sông ra biển nào đó

hay lấy cây bạc hà cắt chéo làm súng, hoặc xếp giấy chơi đông tây nam bắc, hay làm đồ xịt phấn để quậy mấy đứa cùng lớp

Ôi! tôi lại sa đà vào kể về các trò chơi mất rồi, xin quay lại các bài đồng dao

tôi cóp nhặt được vài bài đồng dao, coi như gợi lại chút gì đó từ tuổi thơ, một tuổi thơ luôn canh chừng ba mẹ để trốn ra đường chơi cùng lũ nhóc trong xóm

…………

Chi chi chành chành


Chi chi chành chành,Cái đanh thổi lửa,Con ngựa chết chương,Ba vuơng ngũ đế,Chấp chế đi tìm,Ù à ù ập!

bà đông dao ngắn ở trên là trò chơi “de de chành chành”(tui nhớ là hồ bé tôi đọc nó thế), bạn xòa bàn tay ra, người khác bỏ ngón tay vào giữa lòng bàn tay bạn, khi đọc hết câu đồng dao thì nếu bạn túm được ngón tay hot thì bạn thắng

Rồng Rắn Lên Mây


Tôi nhớ là bài đồng dao này bọn nhóc chúng tôi thường vừa đọc vừa chơi vào những dịp tết trung thu
(Một người đuổi, các trẻ còn lại đứng thành hàng dọc nắm vạt áo hoặc ôm eo người đứng trước)
Rồng rắn lên mây có cây lúc lắc, có ông chủ ở nhà không?- Có. đi đâu?- Đi lấy thuốc cho Quan- Quan lên mấy- Quan lên một- Chẳng thông- Quan lên hai- Chẳng thông- Quan lên ba- Thông vậy. Xin khúc đầu- Những xương cùng xẩu- Xin khúc giữa- Những máu cùng me- Xin khúc đuôi- Tha hồ thầy đuổi

Vè nói ngược

Nghe vẻ nghe venghe vè nói ngược

Ngựa đua dưới nước

Tàu chạy trên bờLên núi đặt lờ

Xuống sông bửa củi

Gà cồ hay ủi

Heo nái hay bươi

Ba mươi nước lớn

Mừng mười nước nhảy

Ghe nổi thì đẩy

Ghe cạn thì chèo

Mấy chú nhà nghèo

Cho vay bạc nợ

Nhà giàu nhà có

Thiếu trước hụt sau

Đòn xóc bổ cau

Dao bầu cắt lúa

May quần bằng búa

Bửa củi bằng kim

Hò… khoan
Hò… khoan

Khoai-lang có củ

Đu-đủ có trái

Con-gái có duyên

Đồng-tiền có lỗ

Bánh-ổ ăn ngon

Bánh-hòn ăn béo

Cái-kéo thợ-may

Cái-cày làm ruộng

Cái-xuổng đắp bờ

Cái-lờ đặt cá

Cái-ná bắn chim

Cây-kim may áo

Cái-gáo múc dầu

Cái-cầu đi chợ

Mẹ-vợ ở nhà

Bắt gà làm thịt

Bắt vịt mà nuôi

Con-ruồi có cánh

Đòn-gánh có mấu

Con-sấu có tai

Con-nai có gạc

Đồng-bạc có hình

Chú Tình đi ghe

Thằng le húi-hụi
….

Trời mưa lâm râm

Cây trâm có trái

Con gái có chồng

Đàn ông có vợ

Đàn bà có con

Bánh xửng cho ngon

Bánh bèo cho béo

Cái kéo thợ may

Cái cày làm ruộng

Cái thuổng đắp bờ

Cái lờ thả cá

Cái ná bắn chim

Cây kim may áo

Cái gáo múc nước

Cây thước đo vải

Cây cải làm dưa

Cái cưa thợ mộc

Cái cốc thầy chùa…
***
Con chim manh manh

Nó đậu cành chanh

Tôi vác miểng sành

Tôi liệng nó chết giẩy

Tôi làm thịt bảy mâm.

Tôi đem cho ông một mâm

Tôi đem cho bà một dĩa

Bà hỏi tôi con chim gì

Tôi nói con chim manh manh.
***
Con mèo trèo lên cây cau

Hỏi thăm chú  chuột đi đâu vắng nhà

Chú  chuột đi chợ đường xa

Mua mắm, mua muối giỗ cha con mèo.

***

Kỳ nhông là ông kỳ đà

Kỳ đà là cha cắc ké

Cắc ké là mẹ kỳ nhông

Kỳ nhông …
***

Bí ngô là cô đậu nành

Đậu nành là anh dưa chuột

Dưa chuột cậu ruột dưa gang

Dưa gang cùng hàng dưa hấu

Dưa hấu là cậu bí ngô

Bí ngô …
***
Thằng Cuội ngồi gốc cây đa

Thả trâu ăn lúa …gọi cha ời ời

Cha còn cắt cỏ trên đồi

Mẹ thì cưỡi ngựa đi mời quan viên
***

Trò chơi úp lá khoai

* Cách chơi: Mỗi bạn chơi ngồi thành vòng tròn, úp 2 bàn tay xuống đất.Khi bắt đầu đọc “ Úp lá khoai” thì 1 người lấy tay của mình phủ lên tay của tất cả mọi người, lúc đó mọi người ngửa hết bàn tay lên. Một người lấy tay của mình chỉ lần lượt từng bàn tay, vừa chỉ vừa hát tiếp :“ Mười hai chong chóngĐứa mặc áo trắngĐứa mặc áo đenĐứa xách lồng đènĐứa cầm ống thụtThụt ra thụt vôCó thằng té xuống giếngCó thằng té xuống sìnhÚi chà , úi da!”

* Luật chơi : Hát đến chữ cuối cùng, người chỉ để vào tay của người nào thì người đó bị phạt.

Ướp lá khoai
12 chong chóng,
Đứa mặc áo trắng.
Đứa mặc áo đen.
Đứa xách lồng đèn.
Đứa cầm ống thụt,
Thụt ra thụt vô,
thụt nhầm bụi chuối …
***

Bắc kim thang
Cà lang xuống Biển
Buộc quai chèo
Chèo xuồng ba lá
Cón cá nằm ngang
Con chim Se sẻ
Cắc …cắc…tùng xèng…

bản khác hát rằng

Bắc kim thang, cà lang bí rợ

Cột qua kèo là kèo qua cột

Chú bán dầu qua cầu mà té

Chú bán ếch ở lại làm chi?

Con le le đánh trống thổi kèn

Con bìm bịp thổi tò te tí te ……

***
Ngày xửa ngày xưa.

Có con mẹ bán dưa.

Bả cưa cái cẳng.

Bả nắn cái nồi.

Bả nhồi cục bột.

Bả lột miếng da.

Bả ca vọng cổ.

Bả nhổ cây bông.

Bả trồng cây chuối.

Bả muối con cá.

Bả đá trái banh.

Bả sanh thằng nhỏ.

Cái đầu đỏ đỏ.

Cái đít vàng khè. (tôi thì hay đọc là đít đen đen)

***
Bòn bon Sô cô la Bánh tây Sữa hột gà Dầu cù là Bánh Trung thu …

(còn tôi thì đọc là bòn bon sô cô la sữa hột gà )
******
Tò te cây me đánh đu
Trực thăng nhảy dù
Xe tăng bắn súng
Chết cha con ma nào đây
Làm tao hết hồn
Thằng lằng cụt đuôi …

 

Leave a Reply